خانه » مقالات » شناخت دنیای نوجوانی-قسمت اول

شناخت دنیای نوجوانی-قسمت اول

آنچه در ذیل می آید، متن خلاصه شده سخنرانی آقای دکتر علی قاسم زاده، در جمع والدین در یک مرکز فرهنگی است. از آنجایی که مطالب بیان شده می تواند والدین را در شناخت بهتر دنیای فرزند نوجوانشان یاری دهد، تصمیم گرفتیم، آن را از طریق سایت «آفتاب شهر» در چند قسمت تقدیم شما همراهان گرامی نماییم.

قسمت اول

یکی از دغدغه‌های همیشه انسان، دغدغه تربیت بوده است. امروز نیز اکثر والدین نگران آینده فرزندان خود هستند. به خصوص در جامعه ما که یک جامعه دینی است وتربیت فرزند یک تکلیف و رسالت قلمداد می شود و فرزند صالح از باقیات الصالحات به حساب می آید. شما امروز این دغدغه را در همه والدین می بینید. تشکیل چنین جلساتی، حضور در چنین جلساتی، همه به نوعی نشان از این دغدغه دارد.
اصل دغدغه چیز خوبی است و همه والدین با شدت و ضعف این دغدغه را دارند، ولی این دغدغه اگر تبدیل به یک برنامه هدفمندو روش‌مند و درست برای تربیت نشود، گاهی اوقات مشکل‌آفرین می شود. معمولا این دغدغه منجر به یکی از چند اتفاق زیر می شود، یا این دغدغه را قورت می دهیم و می شود غم و غصه، یا ان را فرافکنی می کنیم و مسئولیت را متوجه دیگری می کنیم. پدر، مادر را مسئول تربیت می داند، مادر ان را بر عهده پدر می گذارد، گاهی هم هر دو مسئولیت را متوجه یک مرجع و منبع بیرونی مثل مدرسه ، حکومت ، رسانه و غیره می کنیم. اتفاق سومی هم که ممکن است بیفتد و متاسفانه بسیار هم شایع است این است که این دغدغه تبدیل به یک منبع و عامل فشار روی فرزند شود. تبدیل به غرو لند، تذکرهای مکرر،کنترل های افراطی و آزار دهنده ودر نهایت ایجاد تنش و کشمکش بین والد و فرزند شود. یکی از لوازم ضروری تربیت درست و تبدیل دغدغه به یک برنامه منطقی ، شناخت فرزند است. بحث امروز ما متمرکز روی این شناخت است. چقدر فرزند خود را می‌شناسیم، صِرف با هم بودن و کنار هم بودن، مفهومش شناخت نیست. در اهمیت و ضرورت این شناخت من فقط یک اشاره‌ای می‌کنم. عزیزان، بعضی اوقات عدم شناخت فاجعه به بار می‌آورد، اغلب قصه‌هایی که در ادبیات ما هست، حاوی نکته و حکمت است، یکی از این داستان ها داستان رستم و سهراب است، هر وقت می‌خوانیم یا می‌شنویم با انکه می دانیم افسانه است متاثر می شویم، غمگین و ناراحت می شویم، متاثر از اینکه چرا پدر باید وقتی فرزند خود رابشناسد که کار ار کار گذشته است. این عدم شناخت، باعث شد پسر توسط پدر به قربانگاه کشیده شود. ممکن بود عکس آن نیز اتفاق بیفتد. قربانی شدن همیشه جسمی نیست.گاهی قربانی شدن حیثیتی و آبرویی است. به جایی می‌رسیم که می گوییم ای کاش این بچه را نداشتم. یا ای کاش زودتر او را شناخته بودم.
ما باید سه دسته ویژگی را در فرزندان خود بشناسیم :
۱. ویژگی های رشدی
۲.ویژگی های اقتضایی
۳. ویژگی های اختصاصی

۱. ویژگی های رشدی

ویژگی‌های رشدی در دانش نوین در رشته‌ای به نام «روانشناسی رشد» مورد بحث وبررسی قرار گرفته است. «روانشناسی رشد» رشته‌ای است که از بدو تولد تا کهنسالی تحولات رشدی  انسان را فهرست کرده است. بچه وقتی به دنیا می‌آید، اولین واکنش‌هایی که نشان می‌دهد، چیست؟ چه موقعی می‌نشیند؟،  چه موقعی سینه‌خیز  می‌رود؟، چه موقعی راه می‌رود؟، چه وقتی زبان باز می‌کند؟

مطالعه و تحقیق کرده‌اند و اتفاقات رشدی هر دوره را کشف و فهرست کرده‌اند. برای هر خانواده قابل پیش‌بینی است و می‌داند مثلا  کودک در این فاصله سنی باید  زبان باز کند، اگر زبان باز نکرد، اختلال دارد و باید درمان شود. همین کار را برای دوره  نوجوانی  نیز کرده اند و ویژگی‌های این دوره را فهرست کرده‌اند، این ویژگی‌ها را، ویژگی‌های رشدی می‌گوئیم. یعنی ویژگی‌هایی که متاثر از طی مراحل رشد است. خداوند خالق بشر، نرم افزار آن را  در بدو خلقت در سرشت انسان نهاده است. این ویژگی ها بین همه انسان ها در همه زمان ها و مکان ها مشترک است.  بچه ایرانی، آمریکایی، آفریقایی، وقتی به این دوره سنی رسید، این ویژگی‌ها را بروز می‌دهد، مربوط به  زمان و مکان نیست. ۵۰۰ سال پیش بچه‌ها این ویژگی‌ها را داشته‌اند، الان هم دارند. ۵۰۰ سال بعد هم وقتی به این دوره سنی رسیدند، این ویژگی‌ها را بروز می‌دهند. به اقتضای زمان و مکان ظهورش دیررس یا زودرس دارد ولی در یک دامنه زمانی  ودر صورت سلامت جسمانی، روانی بالاخره بروز پیدا می کند.

۲. ویژگی های اقتضایی

ویژگی هایی که تابع زمان و مکان است. بچه‌های امروز یک خصوصیاتی دارند که  بچه های دیروز نداشتند. بچه های ایرانی یک خصوصیاتی دارند  که بچه های اروپایی ندارند. پس  من نمی‌توانم  بچه ام را  به صورت مطلق با دوره‌ی خودم بسنجم.  بگویم  من وقتی نوجوان بودم، این طوری بودم، آن موقع یک اقتضائاتی داشت، الان هم یک اقتضائات دیگری دارد. پدر و مادر باید علم به زمان و مکان  داشته باشند. ویژگی های اقتضائی  بچه‌های خودشان را بشناسند.

نوجوان امروز چه ویژگی‌هایی دارد؟ یک بخشی از اقتضائات زمانی و بخشی از آن مکانی است، نوجوان ایرانی، نوجوان اصفهانی، نوجوان امروز این خانواده چه ویژگی هایی دارد.

۳. ویژگی های اختصاصی

بچه من انحصاراً و اختصاصاً ویژگی‌هایی دارد. که ممکن است شبیه هیچ بچه هم‌سن و سال خودش، حتی برادر یا خواهر خودش نیز نباشد و تفاوت‌هایی با همه بچه‌های دیگر داشته باشد.

همانطور که اشاره شد ما بحث را روی ویژگی های رشدی متمرکز می کنیم و بررسی ویژگی های اقتضایی و اختصاصی را به عهده خودتان و یا جلسات بعدی می گذاریم.

ادامه دارد…