خانه » مقالات » شناخت دنیای نوجوانی-قسمت سوم

شناخت دنیای نوجوانی-قسمت سوم

آنچه در ذیل می آید، قسمت سوم متن خلاصه شده سخنرانی آقای دکتر علی قاسم زاده، در جمع والدین در یک مرکز فرهنگی است. از آنجایی که مطالب بیان شده می تواند والدین را در شناخت بهتر دنیای فرزند نوجوانشان یاری دهد، تصمیم گرفتیم، آن را از طریق سایت «آفتاب شهر» در چند قسمت تقدیم شما همراهان گرامی نماییم.

یکی از دغدغه‌های همیشه انسان، دغدغه  تربیت بوده است. امروز نیز اکثر والدین نگران آینده فرزندان خود هستند.  در ادمه مبحث ویژگی‌های رشدی، دوره نوجوانی را به دو دسته تقسیم‌کردیم. در این دوره بیان شد به شدت احساسات نوسان دارد و به دنبال این تغییرات و تحولات، که به اهم آن در سه لایه جسمانی ، ذهنی و عاطفی اشاره شد، تمایلاتی در بچه‌ها متولد می شود. در ادامه اهم این تمایلات را بحث می کنیم.

قسمت سوم….

دقت کنید، این که من اصرار دارم این تغییر و تحولات رشدی است، می‌خواهم این را بپذیریم که خیلی از این تغییرات و تمایلات را خود نوجوان هم نسبت به آنها آگاهی ندارد. آن قدر سرعت این تحولات در دوران نوجوانی و جوانی زیاد است که گاهی خود نوجوان دچار بهم ریختگی می‌شود و می‌گوید «خدایا چرا من اینطور شده‌ام». تحولات ذهنی و روحی روانی که در بچه‌ها اتفاق می‌افتد، سرعت آن چنان زیاد است که نوجوان را دچار سردرگمی می‌کند. وقتی در اثر تحولات ذهنی  نسیت به باورهای دینی‌اش دچار شک و تردید می‌شود، بیش از همه خودش دچار عذاب می‌شود. نکند که من کافر شده باشم، نکند من از مدار دین خارج شده باشم، من که قبلا راحت پذیرفته بودم که خدا و معاد و قیامت هست، چرا الان شک دارم، نوجوان سوال را با والدین مطرح می‌کند و آنها به جای اینکه صبر و تامل کنند و با حوصله و درایت و منطق جواب دهند و یا او را به شخص مطلع هدایت کنند، چهار انگ و بر چسب هم به او می‌زنند و می‌گویند، مشرک شده‌ای، کافر شده‌ای، برو خجالت بکش، کفر نگو. بچه‌ها خودشان نسبت به این تحولات وقوف و تحلیل ندارند و گاهی اوقات دچار بحران‌های شدید روحی می‌شوند،ما هم به جای درک انها و کمک برای حل مشکلشان آنها را بیشتر تحت فشار قرار می دهیم.

برویم سر مبحث تمایلات، اشاره کردم متاثر از تحولات رشدی که عمدتا هم ریشه بیولوژیکی دارد، علایق، گرایش ها و تمایلاتی در فرد ایجاد می شود. یکی از این تمایلات، میل به تجمل، زیبایی و خود آرایی است. بچه‌ای که تا دیروز او را به سختی به حمام می‌فرستادیم تا به نظافت بپردازد،مرتب به او می گفتیم یک شانه به آن مو هایت بزن، حالا رابطه‌اش با آینه خوب شده، مدل مو برای او مهم شده است، نسبت به لباسش حساس شده، برای رفتن به بیرون به خودش می‌رسد.

میل دیگر، میل به استقلال است. دوست دارد مستقل باشد و روی پای خودش بایستد.میل دیگر  میل به احراز هویت و شخصیت است، دوست دارد به او به اعتبار خودش احترام بگذاریم. هویت یعنی آن چیزی که مرا از دیگران متمایز می‌کند، اگر تا دیروز بچه را به اعتبار پدرش می‌شناختند، امروز دوست ندارد به اعتبار والدین به او احترام بگذارند.

شما همه تجربه کرده‌اید وقتی فرزندتان دبستانی بود، التماس می‌کرد که بابا، مامان، بیا مدرسه مون، وقتی به مدرسه بچه می‌رفتید اگر فرزندتان در حیاط بود، خودش را به شما می‌چسباند، ولی همین بچه  وقتی به راهنمایی و نهایتاً به دبیرستان می‌آید، اکراه دارد که شما به مدرسه‌اش بروید. اگر شما به مدرسه بروید و او در حیاط باشد، جایی می‌رود که شما را نبیند.

یک کودک را می‌گویید پسر فلان شخص است، خوشحال می‌شود، ولی نوجوان دوست ندارد او را به اعتبار والدینش بشناسند و بپذیرند و لو پدرش وزیر یا وکیل یا پروفسور باشد.دوست دارد که خودش را به اعتبار خودش بپذیرند. این میل به احراز هویت است. اینها خیلی مهم است، اگر ما این ها را ندانیم در مواجهه با فرزندمان دچار مشکل می‌شویم،مثلا اگر ندانیم که این بچه میل به احراز هویت دارد، یعنی می‌خواهد بگوید من با شما متفاوت هستم، من برای خودم آدمی شده‌ام، اگر این را ندانیم می‌گوییم بابا من هم‌سن تو که بودم این کار را می‌کردم، توی ناخودآگاهش می‌گوید من که شما نیستم، پس این کار را نمی‌کنم. بابا من قد تو که بودم نماز اول وقتم ترک نمی‌شد. میل به هویت در ناخودآگاه می‌گوید تو که قرار نیست مثل بابا باشی، تو  کس دیگری هستی، اگر این را بدانیم، نوجوانی بچه را با نوجوانی خودمان مقایسه نمی‌کنیم. همین حرف‌ها را در قالب خاطره می‌گوییم. بچه‌ها از خاطره خیلی خوششان می‌آید، نمی‌گوییم من قد تو که بودم، به جای مقایسه قصه زندگی و خاطرات و لذتی که از نماز اول وقت می‌بردیم را می‌گوییم، خاطرات مسجد محل‌مان را می‌گوییم، نه این که مقایسه کنیم.

یکی دیگر از امیال، میل جنسی است. در دوران بلوغ میل جنسی تشدید می‌شود، به دنبال آن تغییر و تحولاتی که اشاره شد، غدد جنسی فعال می‌شود. اندام‌های جنسی کامل می‌شود. برآیند آن تحولات جسمی و عاطفی و ذهنی یک میلی را در فرد تشدید می‌کند به اسم میل جنسی.  یکی دیگر از امیال این دوره، میل به تفوق و برتری است. بچه‌ها در این دوره سنی به شدت علاقمند به قدرت‌نمایی ، تفوق و برتری هستند. اگر داداش کوچکتر داشته باشد، مرتب بلندش می‌کند و زمینش می‌اندازد. جلوی آینه می‌ایستد تا ببیند چقدر بازوهایش تغییر کرده، علاقمند به بدن‌سازی می‌شود. در قدیم در این دوره سنی روی دیوارهای خانه جای مشت می‌توانستیم پیدا کنیم، مشت می‌زد ببیند چقدر زورش زیاد شده، جای مشت می‌ماند یا نه؟

میل به انزوا و خلوت‌گزینی، میل به بحث و جدل، میل به انتقاد و مخالفت با منابع قدرت، میل به خود محوری، میل به آرمان گرایی و بلند پروازی، میل به شک و تردید و سوال، اینها  اهم امیال دوران نوجوانی است، اگر ندانیم، در هر کد ام با مشکل مواجه می‌شویم و هر کدام می تواند زمینه تنش و تضاد شود. رفتارهایی که متاثر از این امیال است را نمی‌توانیم تحلیل کنیم، به بچه برچسب می‌زنیم. نمی‌دانیم این که می‌خواهد در جمع رفیق‌هایش برود میل به استقلال ا ست، این که به خودش می‌رسد مربوط به میل زیبایی و تجمل و خودآرایی است، اینکه گاهی اوقات با برادرش درگیر می‌شود و بلندش می‌کند و زمینش می‌ زند، میل به تفوق و برتری است. اینکه گاهی با والدین بگو مگو می کند، میل به جدل است.

البته اینطور نیست که همه اینها  همزمان و با یک شدت در همه نوجوانان بروز پیدا کند. در هر نوجوان ممکن است تعدادی  از این امیال  بروز و ظهور بیشتری داشته باشد.

ادامه دارد….